✍️ γράφει ο Λάκης Βαρθαλίτης, εκπαιδευτικός & συνοδός βουνού των Trekkers.
Πόσοι άνθρωποι χρειάζονται για μια ασφαλέστερη πεζοπορία; Τι λένε οι διεθνείς οδηγίες και γιατί η παρέα στο βουνό μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο σημαντική απ’ όσο νομίζουμε;
Σχεδόν κάθε χρόνο ακούμε για πεζοπόρους που χάνονται ή τραυματίζονται στα ελληνικά βουνά, μερικές φορές ενώ κινούνται μόνοι. Παρόμοια περιστατικά συμβαίνουν και σε άλλες χώρες, σε εύκολες αλλά και σε ιδιαίτερα απαιτητικές διαδρομές. Κάθε περίπτωση έχει τις δικές της συνθήκες και δεν είναι σωστό να κρίνουμε εκ των υστέρων τις αποφάσεις ανθρώπων που βρέθηκαν σε μια δύσκολη κατάσταση.
Πόσο ασφαλές είναι να πεζοπορούμε μόνοι μας; Και πόσοι πρέπει να είμαστε όταν το μονοπάτι γίνεται απαιτητικό;
Γιατί δεν αρκεί πάντα ένας συνοδοιπόρος;
Ας σκεφτούμε ένα απλό σενάριο.
Δύο φίλοι περπατούν σε μια απομονωμένη ορεινή διαδρομή. Ο ένας γλιστρά, τραυματίζεται στο πόδι και δεν μπορεί να συνεχίσει. Στην περιοχή δεν υπάρχει σήμα κινητής τηλεφωνίας.
Τι κάνει ο δεύτερος;
Μένει δίπλα στον τραυματία ή φεύγει για να αναζητήσει βοήθεια; Αν φύγει, ο φίλος του θα μείνει μόνος, ενδεχομένως για αρκετές ώρες, εκτεθειμένος στο κρύο ή στην επιδείνωση της κατάστασής του.
Αν είναι τρεις, ο ένας μπορεί να παραμείνει με τον τραυματία και ο άλλος να αναζητήσει βοήθεια. Όμως τότε θα πρέπει να κινηθεί μόνος του, πιθανώς μέσα στο ίδιο δύσβατο περιβάλλον.
Με τέσσερα άτομα υπάρχει μια επιπλέον δυνατότητα:
- Ένας είναι ο τραυματίας.
- Ένας παραμένει μαζί του, προσφέροντας βοήθεια.
- Δύο μπορούν να κινηθούν μαζί για να ειδοποιήσουν τις υπηρεσίες διάσωσης.
Αυτή είναι η βασική λογική πίσω από τον κανόνα των τεσσάρων.
Δεν σημαίνει ότι σε κάθε ατύχημα πρέπει να χωριστεί η ομάδα. Η πρώτη ενέργεια είναι η εκτίμηση της κατάστασης και, όπου υπάρχει δυνατότητα επικοινωνίας, η κλήση στο 112. Η αποστολή δύο ανθρώπων για βοήθεια εξετάζεται όταν δεν υπάρχει άλλος τρόπος ειδοποίησης και η μετακίνησή τους είναι ασφαλής.
Τι λένε οι διεθνείς οργανισμοί;
Ο κανόνας των τεσσάρων δεν είναι μια αυθαίρετη συμβουλή.
Η υπηρεσία διαχείρισης εθνικών πάρκων της Νότιας Αφρικής, SANParks, αναφέρει στις επίσημες οδηγίες ασφάλειας του Εθνικού Πάρκου Table Mountain ότι τέσσερα άτομα αποτελούν τον ιδανικό αριθμό για πεζοπορία.
Μάλιστα, περιγράφει ακριβώς το παραπάνω σενάριο: σε περίπτωση τραυματισμού, δύο άνθρωποι αναζητούν βοήθεια και ένας παραμένει με τον τραυματία.
Αντίστοιχα, η Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων των ΗΠΑ (National Park Service) συστήνει, όταν κάποιος τραυματιστεί και χρειάζεται να ειδοποιηθούν οι αρχές χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας, να μετακινούνται δύο ή περισσότερα άτομα μαζί, ενώ οι υπόλοιποι παραμένουν με τον τραυματία.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διευκρίνιση: δεν υπάρχει ένας ενιαίος, διεθνώς υποχρεωτικός αριθμός πεζοπόρων για κάθε διαδρομή.
Οι συνθήκες καθορίζουν πολλά.
Άλλες ανάγκες έχει μια σύντομη, σηματοδοτημένη και πολυσύχναστη διαδρομή κοντά σε οικισμό και άλλες μια πολύωρη ανάβαση σε απομονωμένο ορεινό πεδίο, με μεγάλες υψομετρικές διαφορές και δυσκολία πρόσβασης για τις υπηρεσίες διάσωσης.
Τι προβλέπει η UIMLA για την ασφάλεια στο βουνό;
Η UIMLA (Union of International Mountain Leader Associations), η διεθνής ένωση που καθορίζει τα επαγγελματικά πρότυπα για τους International Mountain Leaders, προσεγγίζει το ζήτημα μέσα από τη διαχείριση κινδύνου.
Στο πρότυπο του 2024 δεν καθορίζει τέσσερις πεζοπόρους ως υποχρεωτικό ελάχιστο αριθμό ομάδας.
Απαιτεί, όμως, από έναν επαγγελματία συνοδό να διαθέτει γνώσεις και ικανότητες στην πλοήγηση, στη διαχείριση της ομάδας, στις πρώτες βοήθειες και στην οργάνωση διάσωσης σε απομονωμένες περιοχές.
Ο επικεφαλής πρέπει να αξιολογεί διαρκώς τους κινδύνους και να προσαρμόζει τις αποφάσεις του στις δυνατότητες της ομάδας και στις πραγματικές συνθήκες του πεδίου.
Δεν αρκεί να είμαστε τέσσερις. Πρέπει να ξέρουμε και τι θα κάνουμε αν συμβεί κάτι.
Τέσσερις απροετοίμαστοι άνθρωποι σε μια απαιτητική διαδρομή δεν αποτελούν απαραίτητα ασφαλέστερη ομάδα από δύο έμπειρους ορειβάτες που γνωρίζουν το πεδίο, τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης και τις δυνατότητές τους.
Η διεθνής ορειβατική ομοσπονδία UIAA προειδοποιεί μάλιστα για την ψευδαίσθηση ασφάλειας που μπορεί να δημιουργηθεί σε μεγαλύτερες ομάδες, όταν οι ευθύνες δεν είναι ξεκάθαρες.
Πότε δεν πρέπει να πεζοπορούμε μόνοι;
Η μοναχική πεζοπορία δεν είναι από μόνη της απερίσκεπτη συμπεριφορά. Υπάρχουν άνθρωποι με μεγάλη εμπειρία που επιλέγουν συνειδητά να κινηθούν μόνοι τους, γνωρίζοντας τους κινδύνους και λαμβάνοντας πρόσθετα μέτρα προετοιμασίας.
Ωστόσο, όσο αυξάνονται η απομόνωση, η δυσκολία, η έκθεση και η πιθανότητα απώλειας προσανατολισμού, τόσο λιγότερα περιθώρια υπάρχουν για ένα λάθος.
Σε εύκολα, καλά σηματοδοτημένα και πολυσύχναστα μονοπάτια, οι κίνδυνοι είναι διαφορετικοί και ένας συνοδοιπόρος αποτελεί μια συνετή επιλογή. Για την προετοιμασία μιας πρώτης εξόρμησης μπορείτε να διαβάσετε τον οδηγό μας για την πρώτη πεζοπορία.
Σε απομονωμένες ορεινές διαδρομές, η ομάδα των τεσσάρων είναι μια ιδιαίτερα χρήσιμη σύσταση ασφαλείας.
Σε τεχνικό ή εκτεθειμένο πεδίο, όμως, ακόμη και τέσσερις άνθρωποι μπορεί να μην είναι αρκετοί χωρίς τις κατάλληλες γνώσεις, την εκπαίδευση και τον αναγκαίο εξοπλισμό.
Και σε κάθε περίπτωση, πριν ξεκινήσουμε, χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος εκτός ομάδας τη διαδρομή μας και την αναμενόμενη ώρα επιστροφής. Χρειαζόμαστε επίσης επαρκή μέσα πλοήγησης, κατάλληλο εξοπλισμό, πρόγνωση καιρού και σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης. Χρήσιμα σχετικά θέματα είναι η σήμανση των μονοπατιών και η ασφάλεια όταν εκδηλώνεται καταιγίδα στο βουνό.
Το σημαντικότερο δεν είναι να ξεκινήσουμε μαζί. Είναι να παραμείνουμε μαζί.
Στις οργανωμένες πεζοπορίες, όμως, υπάρχει και μια άλλη ευθύνη.
Δεν αρκεί να ξεκινήσει μια ομάδα με δέκα, είκοσι ή πενήντα ανθρώπους, αν στην πορεία κάποιοι απομακρυνθούν και βρεθούν μόνοι.
Κάποιος μπορεί να κουραστεί, να μείνει πίσω, να κινηθεί πιο αργά ή να σταματήσει για λίγο. Αν η ομάδα συνεχίσει χωρίς να το αντιληφθεί, το πλεονέκτημα της ομαδικής πεζοπορίας χάνεται.
Στις εξορμήσεις μας υπάρχει επικεφαλής και τελευταίος συνοδός — η γνωστή «σκούπα». Ο πρώτος καθοδηγεί την πορεία, ενώ ο τελευταίος παρακολουθεί το πίσω μέρος της ομάδας. Οι συνοδοί επικοινωνούν μεταξύ τους, ώστε να γνωρίζουμε εγκαίρως αν κάποιος κουράστηκε, δυσκολεύεται ή μένει πίσω. Τότε προσαρμόζουμε τον ρυθμό και, αν χρειαστεί, αλλάζουμε το σχέδιο της διαδρομής. Δεν αφήνουμε κάποιον μόνο επειδή δεν μπορεί να ακολουθήσει τους γρηγορότερους.
Στους Trekkers, αυτή είναι μια βασική αρχή μας: κανείς μόνος στο μονοπάτι.
Η ομάδα έχει ευθύνη για κάθε άνθρωπο που περπατά μαζί της. Και ο συνοδός είναι μέρος αυτής της ομάδας, όχι κάποιος που απλώς δείχνει τον δρόμο.
Μια σκέψη πριν από την επόμενη πεζοπορία
Όταν σχεδιάζουμε μια διαδρομή, συνήθως σκεφτόμαστε την απόσταση, την υψομετρική διαφορά, τον χρόνο και τον προορισμό.
Αξίζει να προσθέσουμε ακόμη μία ερώτηση:
Αν κάτι συμβεί σε κάποιον από εμάς, έχουμε τους ανθρώπους, τις γνώσεις και τα μέσα για να τον βοηθήσουμε;
Δεν μπορούμε να εξαλείψουμε κάθε κίνδυνο στο βουνό.
Το βουνό δεν μας δίνει εγγυήσεις. Γι’ αυτό έχει σημασία να έχουμε δίπλα μας ανθρώπους που δεν θα μας αφήσουν μόνους όταν τους χρειαστούμε.
