Υψομετρική διαφορά στην πεζοπορία: Τι σημαίνουν πραγματικά τα +500 μέτρα;

 γράφει ο Λάκης Βαρθαλίτης, εκπαιδευτικός & συνοδός βουνού των Trekkers.

Βλέπεις μια πεζοπορική διαδρομή 8 χιλιομέτρων και σκέφτεσαι: «Μια
χαρά, τόσα έχω περπατήσει και στην πόλη». Λίγο πιο κάτω, όμως, γράφει
θετική υψομετρική διαφορά +700 μ. Εκεί συνήθως αρχίζουν
οι απορίες.

Τι σημαίνει το «+»; Θα ανεβούμε στα 700 μέτρα υψόμετρο; Είναι πολλά;
Και γιατί μια διαδρομή 8 χιλιομέτρων μπορεί να είναι δυσκολότερη από μία
12 χιλιομέτρων;

Η απόσταση είναι μόνο ένα κομμάτι της εικόνας. Για να καταλάβεις τι
σε περιμένει στο μονοπάτι, χρειάζεται να κοιτάξεις μαζί τα χιλιόμετρα,
τη θετική και την αρνητική υψομετρική διαφορά, την κλίση, το έδαφος και
τη διάρκεια. Η φωτογραφία στην κορυφή είναι χρήσιμη για να αποφασίσεις
αν θέλεις να πας. Το υψομετρικό γράφημα είναι χρησιμότερο για να
καταλάβεις πώς θα φτάσεις εκεί.

Τι είναι η
υψομετρική διαφορά στην πεζοπορία;

Η υψομετρική διαφορά δείχνει πόσα μέτρα ανεβαίνουμε ή κατεβαίνουμε
κατά τη διάρκεια μιας διαδρομής. Δεν είναι το ίδιο με το υψόμετρο ενός
βουνού ούτε υπολογίζεται απλώς αφαιρώντας το υψόμετρο της αφετηρίας από
εκείνο του ψηλότερου σημείου.

Αν ξεκινήσεις από τα 500 μέτρα και φτάσεις σε κορυφή 1.200 μέτρων με
μία συνεχή ανάβαση, η θετική υψομετρική είναι περίπου 700 μέτρα. Αν όμως
στη διαδρομή ανεβαίνεις, κατεβαίνεις και ξανανεβαίνεις, προστίθενται
όλες οι επιμέρους αναβάσεις.

Γι’ αυτό χρησιμοποιούμε συνήθως δύο διαφορετικές τιμές:

• Θετική υψομετρική διαφορά ή D+: το άθροισμα όλων
  των μέτρων που ανεβαίνουμε.
• Αρνητική υψομετρική διαφορά ή D−: το άθροισμα όλων
  των μέτρων που κατεβαίνουμε.

Σε μια κυκλική διαδρομή, όπου ξεκινάμε και τελειώνουμε στο ίδιο
σημείο, η θετική και η αρνητική υψομετρική είναι συνήθως παρόμοιες. Αυτό
όμως δεν σημαίνει ότι αλληλοαναιρούνται. Τα πόδια μας κρατούν ξεχωριστό
λογαριασμό για την ανηφόρα και την κατηφόρα.

Ένα απλό παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι ξεκινάμε από υψόμετρο 300 μέτρων:

1. Ανεβαίνουμε στα 500 μ.: +200 μ.
2. Κατεβαίνουμε στα 400 μ.: −100 μ.
3. Ανεβαίνουμε στα 650 μ.: +250 μ.
4. Επιστρέφουμε στα 300 μ.: −350 μ.

Η διαδρομή ξεκινά και τελειώνει ακριβώς στο ίδιο υψόμετρο. Αν
αφαιρούσαμε απλώς το τέλος από την αρχή, θα βρίσκαμε μηδενική διαφορά.
Στην πραγματικότητα όμως έχουμε πραγματοποιήσει:

• 450 μέτρα θετικής υψομετρικής, και
• 450 μέτρα αρνητικής υψομετρικής.

Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να θυμάσαι: το D+ είναι
αθροιστικό. Μετρά όλες τις ανηφόρες, όχι μόνο τη διαφορά ανάμεσα στην
αφετηρία και στο ψηλότερο σημείο.

Γιατί τα
ίδια χιλιόμετρα δεν σημαίνουν ίδια προσπάθεια

Ας συγκρίνουμε δύο υποθετικές πεζοπορίες:

Η δεύτερη διαδρομή έχει δύο χιλιόμετρα λιγότερα. Παρ’ όλα αυτά, είναι
πολύ πιθανό να απαιτήσει μεγαλύτερη προσπάθεια, περισσότερο χρόνο και
καλύτερη εξοικείωση με το ορεινό πεδίο.

Η θετική υψομετρική αυξάνει την ενεργειακή απαίτηση, αλλά ούτε αυτή
αρκεί μόνη της για να χαρακτηρίσει μια διαδρομή. Άλλο να κερδίζεις 600
μέτρα ύψους σταδιακά μέσα σε 10 χιλιόμετρα και άλλο να τα ανεβαίνεις σε
μια σύντομη, απότομη πλαγιά. Το σύνολο μπορεί να είναι ίδιο. Η εμπειρία
δεν θα είναι.

Υψόμετρο και
υψομετρική διαφορά δεν είναι το ίδιο

Το υψόμετρο περιγράφει πόσο ψηλά βρίσκεται ένα
σημείο σε σχέση με τη στάθμη της θάλασσας. Η θετική υψομετρική
διαφορά περιγράφει πόση συνολική ανάβαση κάνουμε για να
φτάσουμε και να κινηθούμε στη διαδρομή.

Μπορεί λοιπόν μια πεζοπορία να φτάνει σε μεγάλο υψόμετρο, αλλά να
έχει σχετικά μικρή θετική υψομετρική, επειδή η αφετηρία της βρίσκεται
ήδη ψηλά. Μπορεί επίσης μια διαδρομή σε χαμηλότερο βουνό να συγκεντρώνει
μεγάλη θετική υψομετρική, αν περιλαμβάνει συνεχείς αναβάσεις και
καταβάσεις.

Όταν διαβάζεις την περιγραφή μιας εκδρομής, μην μπερδεύεις:

• το υψόμετρο της αφετηρίας,
• το μέγιστο υψόμετρο,
• τη συνολική θετική υψομετρική διαφορά.

Είναι τρία διαφορετικά στοιχεία και το καθένα απαντά σε διαφορετική
ερώτηση.

Η κατάβαση είναι πράγματι
πιο εύκολη;

Στην κατάβαση συνήθως λαχανιάζουμε λιγότερο, αλλά αυτό δεν σημαίνει
ότι το σώμα ξεκουράζεται. Οι μύες δουλεύουν για να ελέγξουν την κίνηση
και τα γόνατα δέχονται επαναλαμβανόμενη επιβάρυνση. Σε απότομο, σαθρό ή
βρεγμένο έδαφος χρειάζονται επίσης συγκέντρωση και καλή ισορροπία.

Γι’ αυτό εξετάζουμε και την αρνητική υψομετρική. Μια μεγάλη ή απότομη
κατάβαση μπορεί να κουράσει ιδιαίτερα έναν άνθρωπο που δεν έχει σχετική
εμπειρία, ακόμη κι αν η ανάβαση προηγήθηκε χωρίς πρόβλημα.

Τα δύο μπατόν, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, βοηθούν στη σταθερότητα
και περιορίζουν μέρος της επιβάρυνσης κατά την κατάβαση. Δεν μετατρέπουν
όμως ένα δύσκολο πεδίο σε εύκολο ούτε αντικαθιστούν την προσοχή.

Τι μας δείχνει το
υψομετρικό προφίλ;

Το υψομετρικό προφίλ είναι το γράφημα που απεικονίζει τις αναβάσεις
και τις καταβάσεις σε όλο το μήκος της διαδρομής. Ο οριζόντιος άξονας
δείχνει συνήθως την απόσταση και ο κάθετος το υψόμετρο.

Δεν κοιτάμε μόνο το ψηλότερο σημείο. Παρατηρούμε:

• αν η κύρια ανάβαση βρίσκεται στην αρχή ή στο τέλος,
• αν η κλίση αυξάνεται απότομα,
• αν υπάρχουν πολλές μικρές αναβάσεις μετά την κορυφή,
• πόσο μεγάλη και συνεχόμενη είναι η κατάβαση,
• αν υπάρχει σημείο επιστροφής ή δυνατότητα συντόμευσης.

Μια μεγάλη ανηφόρα στην αρχή μπορεί να σε δυσκολέψει, αλλά σου
επιτρέπει να την αντιμετωπίσεις όσο είσαι ακόμη ξεκούραστος. Μια απότομη
ανάβαση προς το τέλος έρχεται όταν έχουν ήδη προηγηθεί αρκετά
χιλιόμετρα. Στο συνολικό D+ μπορεί να φαίνονται ίδιες. Στα πόδια, όχι
πάντα.

Πλατφόρμες σχεδιασμού και καταγραφής διαδρομών, όπως το Wikiloc,
εμφανίζουν συνήθως την απόσταση, τη θετική υψομετρική και το υψομετρικό
προφίλ. Το γράφημα χρειάζεται να διαβάζεται μαζί με την περιγραφή του
πεδίου και όχι σαν μια απομονωμένη γραμμή στην οθόνη.

Ένα πραγματικό παράδειγμα: πώς διαβάζουμε το γράφημα

Στους Trekkers δημοσιεύουμε πάντα το υψομετρικό προφίλ μαζί με τα βασικά στοιχεία κάθε πεζοπορικής διαδρομής. Δεν βρίσκεται εκεί για να γεμίσει η σελίδα με ακόμη ένα γράφημα. Επιτρέπει στον συμμετέχοντα να δει πού συγκεντρώνεται η ανάβαση, πόσο διαρκεί η κατάβαση και τι ρυθμό έχει συνολικά η διαδρομή.

Στον οριζόντιο άξονα διαβάζουμε την απόσταση, από το 0 έως το 9ο χιλιόμετρο. Στον κάθετο άξονα βλέπουμε το υψόμετρο σε μέτρα. Η διαδρομή ξεκινά περίπου στα 878 μ., φτάνει στο υψηλότερο σημείο των 1.324 μ. λίγο πριν από το 5ο χιλιόμετρο και ολοκληρώνεται περίπου στα 883 μ.

Το πρώτο μισό της διαδρομής είναι κυρίως ανηφορικό. Στα πρώτα δύο χιλιόμετρα η γραμμή ανεβαίνει αρκετά σταθερά. Από εκεί μέχρι το υψηλότερο σημείο η ανάβαση συνεχίζεται πιο ήπια, με μικρές μεταβολές στην κλίση. Αυτό μας λέει ότι η προσπάθεια δεν συγκεντρώνεται σε ένα πολύ σύντομο σημείο, αλλά κατανέμεται περίπου στο πρώτο μισό της πορείας.

Από το υψηλότερο σημείο και μετά αρχίζει η κύρια κατάβαση. Η γραμμή κατεβαίνει σταθερά μέχρι το τέλος, χωρίς να φαίνεται κάποια μεγάλη νέα ανάβαση. Οι μικρές αλλαγές της γραμμής, όμως, δείχνουν ότι το έδαφος δεν είναι απολύτως ομοιόμορφο. Στην πράξη μπορεί να συναντήσουμε μικρά ανεβοκατεβάσματα, ακόμη και σε ένα τμήμα που συνολικά κατηφορίζει.

Εδώ φαίνεται καθαρά και η διαφορά ανάμεσα στο υψόμετρο και στη συνολική ανάβαση. Από τα 878 μ. της αφετηρίας μέχρι τα 1.324 μ. του υψηλότερου σημείου η καθαρή διαφορά είναι 446 μ. Η καταγεγραμμένη θετική υψομετρική όμως είναι 508 μ. Τα υπόλοιπα μέτρα προέρχονται από τις μικρές ενδιάμεσες αναβάσεις που προστίθενται σε όλη τη διαδρομή.

Η σχεδόν ίδια θετική και αρνητική υψομετρική, μαζί με το παρόμοιο υψόμετρο αφετηρίας και τερματισμού, μας δείχνει ότι επιστρέφουμε περίπου στο αρχικό υψομετρικό επίπεδο. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η διαδρομή είναι κυκλική· για αυτό χρειαζόμαστε και τον χάρτη.

Τέλος, ο συνδυασμός των 9 χλμ., των +508 μ. και της διάρκειας των 4 ωρών δίνει πολύ καθαρότερη εικόνα από τα χιλιόμετρα μόνα τους. Παρ’ όλα αυτά, το γράφημα δεν μας αποκαλύπτει αν το μονοπάτι έχει πέτρες, λάσπη, εκτεθειμένα σημεία ή τεχνικές δυσκολίες. Γι’ αυτό στους Trekkers το υψομετρικό προφίλ διαβάζεται πάντα μαζί με την περιγραφή και τον βαθμό δυσκολίας της διαδρομής.

Γιατί δύο
εφαρμογές δείχνουν διαφορετικά μέτρα;

Είναι συνηθισμένο η ίδια διαδρομή να εμφανίζεται με διαφορετική
θετική υψομετρική σε δύο συσκευές ή εφαρμογές. Ο υπολογισμός μπορεί να
βασίζεται σε βαρομετρικό υψομετρητή, σε δεδομένα GPS ή σε ψηφιακό
υψομετρικό μοντέλο. Επιπλέον, κάθε εφαρμογή μπορεί να εφαρμόζει
διαφορετική εξομάλυνση για να αφαιρεί τα μικρά σφάλματα του σήματος.

Τα δεδομένα υψομέτρου αποτελούν επομένως εκτίμηση και όχι μέτρηση
εργαστηρίου. Μικρές αποκλίσεις είναι αναμενόμενες. Πολύ μεγάλες διαφορές
χρειάζονται έλεγχο του ίχνους, της συσκευής ή της πηγής των
δεδομένων.

Για την επιλογή μιας οργανωμένης πεζοπορίας βασίσου στα στοιχεία που
δίνει η διοργάνωση για τη συγκεκριμένη εκτέλεση της διαδρομής. Ένα
δημόσιο ίχνος μπορεί να ακολουθεί παραλλαγή, να ξεκινά από διαφορετικό
σημείο ή να έχει καταγραφεί με λιγότερο ακριβή δεδομένα.

Πόσα μέτρα θετικής
υψομετρικής είναι πολλά;

Δεν υπάρχει μία τιμή που να είναι «πολλή» για όλους. Η απάντηση
εξαρτάται από:

• τη φυσική σου κατάσταση,
• την πρόσφατη πεζοπορική σου εμπειρία,
• την απόσταση στην οποία μοιράζεται η ανάβαση,
• τη μέση και τη μέγιστη κλίση,
• το είδος του εδάφους,
• το βάρος του σακιδίου,
• τη θερμοκρασία και τις καιρικές συνθήκες,
• το υψόμετρο στο οποίο κινείσαι.

Κάποιος που περπατά συστηματικά σε ανηφόρες μπορεί να διαχειριστεί
μια συγκεκριμένη υψομετρική με άνεση. Για κάποιον που κάνει την πρώτη
του πεζοπορία, η ίδια ανάβαση μπορεί να είναι υπερβολική.

Γι’ αυτό δεν θα βρεις εδώ έναν απόλυτο πίνακα που να λέει ότι έως
έναν αριθμό μέτρων η πεζοπορία είναι εύκολη και από το επόμενο μέτρο
γίνεται μέτρια. Ο βαθμός δυσκολίας προκύπτει από τον συνδυασμό των
χαρακτηριστικών της διαδρομής.

Δες πώς ταξινομούν οι Trekkers τους βαθμούς
δυσκολίας.

Πώς θα
καταλάβεις αν μια διαδρομή σου ταιριάζει

Ξεκίνησε από όσα έχεις κάνει πρόσφατα, όχι από όσα θυμάσαι ότι
μπορούσες να κάνεις πριν από χρόνια. Σύγκρινε την προτεινόμενη διαδρομή
με την πιο απαιτητική πεζοπορία που έχεις ήδη ολοκληρώσει χωρίς
υπερβολική κόπωση.

Ρώτησε τον εαυτό σου:

• Πόσα χιλιόμετρα έχω περπατήσει σε ορεινό έδαφος;
• Ποια ήταν η θετική και η αρνητική υψομετρική;
• Πόσες ώρες κινούμουν;
• Πώς αισθανόμουν στην κατάβαση;
• Είχα δυνάμεις στο τελευταίο κομμάτι ή απλώς περίμενα να
  τελειώσει;

Αν δεν γνωρίζεις τις απαντήσεις, ξεκίνησε συντηρητικά. Η πρώτη εύκολη
διαδρομή δεν είναι χαμένη ευκαιρία. Είναι το σημείο αναφοράς που θα σε
βοηθήσει να επιλέξεις σωστότερα την επόμενη.

Το Τεστ Πεζοπόρου των
Trekkers μπορεί να σε βοηθήσει να κάνεις μια πρώτη αυτοαξιολόγηση με
βάση την πρόσφατη εμπειρία, την απόσταση, τη διάρκεια, την υψομετρική
και το έδαφος.

Αν τώρα ετοιμάζεσαι να κάνεις την αρχή, διάβασε πρώτα τον οδηγό μας
για την πρώτη
πεζοπορία.

Πριν δηλώσεις
συμμετοχή σε μια πεζοπορία

Μην αρκεστείς σε μία ένδειξη. Για να σχηματίσεις πιο καθαρή εικόνα,
αναζήτησε στην περιγραφή:

• συνολική απόσταση,
• θετική και αρνητική υψομετρική,
• διάρκεια πορείας,
• βαθμό δυσκολίας,
• είδος και κατάσταση εδάφους,
• τεχνικά ή εκτεθειμένα σημεία,
• απαιτούμενο εξοπλισμό.

Αν κάποια πληροφορία λείπει ή δεν καταλαβαίνεις τι σημαίνει, ρώτησε
πριν κλείσεις θέση. Το «θα δούμε εκεί» μπορεί να λειτουργεί για την
επιλογή ταβέρνας. Δεν είναι καλό σύστημα αξιολόγησης μιας ορεινής
διαδρομής.

Η υψομετρική διαφορά δεν είναι ένας αριθμός που πρέπει να σε φοβίζει.
Είναι ένα εργαλείο για να επιλέγεις καλύτερα. Όταν μάθεις να τη
διαβάζεις μαζί με την απόσταση, το προφίλ και το έδαφος, η περιγραφή
μιας πεζοπορίας παύει να είναι μια σειρά από τεχνικά στοιχεία. Αρχίζει
να σου δείχνει τη διαδρομή πριν ακόμη πατήσεις στο μονοπάτι.

Δες το πρόγραμμα των
επόμενων εξορμήσεων των Trekkers.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει θετική
υψομετρική διαφορά +500 μ.;

Σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια της διαδρομής θα ανέβεις συνολικά 500
μέτρα, αθροίζοντας όλες τις επιμέρους αναβάσεις. Δεν σημαίνει απαραίτητα
ότι το ψηλότερο σημείο βρίσκεται σε υψόμετρο 500 μέτρων.

Τι σημαίνει D+ στην
πεζοπορία;

Το D+ δηλώνει τη συνολική θετική υψομετρική διαφορά, δηλαδή όλα τα
μέτρα ανάβασης που συγκεντρώνονται κατά μήκος της διαδρομής.

Η αρνητική
υψομετρική κάνει τη διαδρομή ευκολότερη;

Η κατάβαση συνήθως απαιτεί λιγότερη καρδιοαναπνευστική προσπάθεια από
την ανάβαση, αλλά επιβαρύνει διαφορετικά τους μύες και τα γόνατα. Η
κλίση και το είδος του εδάφους επηρεάζουν σημαντικά τη δυσκολία της.

Γιατί
το κινητό και το ρολόι μου δείχνουν διαφορετική υψομετρική;

Μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικές πηγές δεδομένων και
διαφορετικούς τρόπους υπολογισμού ή εξομάλυνσης. Τα στοιχεία GPS και
υψομέτρου περιλαμβάνουν ένα περιθώριο σφάλματος, επομένως μικρές
αποκλίσεις είναι φυσιολογικές.

Αρκεί η
υψομετρική για να καταλάβω τη δυσκολία;

Όχι. Πρέπει να εξετάσεις μαζί την απόσταση, τη διάρκεια, την κλίση,
το έδαφος, τις καιρικές συνθήκες, το υψόμετρο και τις τεχνικές
απαιτήσεις της διαδρομής.